In het artikel Hoe Wormer eiland af werd beschrijft Jur Kingma de eerste 50 jaar van de geschiedenis van de Zaanbrug. Hij gaat daarbij in op het technisch ontwerp van de eerste brug uit het einde van de negentiende eeuw. Hij besteed in dit artikel ook veel aandacht aan de 'tolstrijd' rondom deze brug.

De heer W. Wezel uit Wormer heeft, als medewerker bij Klinkenberg in Wormerveer, een serie unieke foto's verzameld van de bouw van de tweede Zaanbrug. Een aantal foto's zijn gedateerd 10 mei 1926. Opmerkelijk in het bijschrift is o.a. “Ten behoeve van het maken voor den onderbouw zijn de tegenwichtsarmen van de bascules verwijderd en zijn de bruggen veranderd in tijdelijke ophaalbruggen”.
In Bouw 2de Zaanbrug vindt u een aantal mooie foto's, waarvan er een aantal nog niet zijn gepubliceerd, plus een korte beschrijving van de toegepaste techniek tijdens deze bouw.

Het rapport Plan van aanpak voor een verbetering van vaarweg de Zaan uit maart 1997 is nog niet compleet. Er staan nog een aantal blanke pagina's in. Maar de richting is duidelijk. Ook de problemen worden al duidelijk toegelicht. In 'Beschrijving probleemvelden' wordt de Zaanbrug al genoemd: “De knelpunten zijn op dit moment de beperkte breedte van 12 meter van de bruggen bij de Wilhelminasluis en de Zaanbrug”.

Het rapport 'Plan van aanpak voor een verbetering van vaarweg de Zaan' uit april 2000 werd in een oplage van 400 in druk verspreid. Dit rapport was de verdere invulling van het gelijknamige rapport uit 1997. Het rapport was onderdeel van het 'Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport' en had de status van 'beslisdocument t.b.v. promotie naar de planstudiefase'. Alle gesignaleerde problemen voor de scheepvaart op de Zaan werden in dit rapport nader besproken. Hier vindt u een beperkte selectie van relevante pagina's uit dit rapport.

• Voorwoord, Samenvatting en Inleiding
• Het probleem in vogelvlucht
• De problematiek nader bekeken
• Probleemomgeving
• Naar een oplossing
• Vervolg

Bijlage:

• Literatuurverwijzing
• Onderbouwing prognose vervoerd aantal containers over de Zaan
• Actualisering economisch onderzoek
• Lijst van binnenvaart afhankelijke bedrijven/terreinen
• Projectorganisatie

In dit rapport wordt verwezen naar diverse andere rapporten, waaronder:

• Visie basisnet beroepsvaart Noord-Holland
• Actieplan Binnenvaart Noord-Holland 2000-2003

In Planstudie de Zaan, een door 'Buck Consultants International' uitgevoerd “onderzoek naar kosten en effecten van verbetering van de vaarweg” uit 2009, wordt o.a. het volgende vastgesteld:
“De huidige maatvoering van de Zaanbrug in combinatie met de ligging in de bocht van de Zaan vormt een nautisch probleem voor de grotere schepen op de Zaan. Deze schepen moeten met grote voorzichtigheid dit knelpunt nemen, wat risico’s voor aanvaringen met zich meebrengt. De Zaanbrug verbindt Zaanstad met Wormerveer en is gedeeld eigendom van de gemeenten Zaanstad en Wormerland. Met een doorvaartopening van 12,00 meter kunnen in principe klasse Va schepen (met een breedte van 11,40 meter) de opening passeren. Door de ligging van de brug ten opzichte van de vaargeul, bochten in de vaarweg en aanlegkades is het echter lastig manoeuvreren met deze grotere schepen. Vooral de combinatie van grotere, onbeladen schepen en wind geeft risico’s op aanvaringen en leiden tot trage passages van deze schepen door de brug”.

In de KADERNOTA 2005 - ‘Operatie: naar een realiserende gemeente Zaanstad’ doet het college van B&W een aantal suggesties m.b.t. bezuinigingen voor de komende jaren. Een van de manieren waarop bezuinigd zou kunnen worden is door “afstoten delen van de openbare ruimte”.

b.5 Afstoten delen van de openbare ruimte (blz. 47)
De berekening van de hoeveelheid middelen die nodig is om de openbare ruimte het kwaliteitsniveau 'Basis' te geven is gebaseerd op het bestaande areaal. Om te kunnen besparen op het onderhoud aan de openbare ruimte zou het areaal verkleind kunnen worden.
Mogelijkheden om het areaal te verminderen zijn bijvoorbeeld:

• Het in 2010, wanneer de Zaanbrug volledig is afgeschreven, de brug niet te herbouwen maar op te heffen of te vervangen door een fietsbrug over de Zaan. De brug is voor gemeente Zaanstad geen essentiële verkeersader

In opdracht van 'Projectbureau Masterplan Noordzeekanaalgebied' heeft 'TNO, Business Unit Mobiliteit & Logistiek' een onderzoek uitgevoerd naar de kansen voor gebruik binnenvaart in, van en naar de Noordvleugel. In het Eindrapport doet TNO een aantal opmerkelijke uitspraken, waaronder:

“Uit onderzoek naar de concurrentiepositie van de cacaosector in het Noordzeekanaalgebied (bron: TNO 2005) bleek dat vooral de bereikbaarheid over de weg, steeds striktere milieuwetgeving en beperkte uitbreidingsmogelijkheden ervoor zorgen dat voor cacao overslag Rotterdam en Antwerpen echte concurrenten zijn voor Zaanstad en Amsterdam. Door ruimtelijke conflicten tussen verschillende functies als wonen, industrie en recreatie en afwezigheid van eenduidig beleid over plaatsing van puur watergebonden bedrijven langs de Zaan en Noordzeekanaal wordt de concurrentiepositie van de binnenvaart op de langere termijn uitgehold”.

Werken langs de Zaan geeft een overzicht van de economische ontwikkelingen in Zaanstad. Economische structuurversterking is één van de speerpunten van het College van B&W van Zaanstad. In Zaanstad zelf in men duidelijk minder pessimistisch over de toekomst van de cacao verwerkende industrie dan TNO in het hierboven genoemde rapport:

“Van oudsher is de Zaanstreek een belangrijke vestigingsplek voor cacao-verwerkende bedrijven. De regio rond het Noordzeekanaal met ondermeer Gerkens cacao en ADM Cocoa (samen goed voor 45% van de wereldproductie) is een hotspot voor de cacaogerelateerde industrie. De cacaoverwerkende industrie is kapitaalintensief. Dit betekent dat er een groot kapitaalbeslag op hun huidige locaties is. Daarom zijn deze bedrijven minder snel geneigd naar lagelonenlanden te trekken”.

De Provincie Noord-Holland heeft aan EVO gevraagd om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar het 'Barge truck'-concept. De doelstelling van dit haalbaarheidsonderzoek was om vast te stellen in hoeverre het 'Barge Truck'-concept interessant zou kunnen zijn voor de vaarwegen en verladers in Noord-Holland.
Een van de conclusies uit dit rapport is: “Wil de binnenvaart optimaal gebruik kunnen blijven maken van het bestaande vaarwater dan zullen er voldoende laad- en losmogelijkheden moeten zijn. Bestaande laad- en losfaciliteiten dreigen te verdwijnen ten koste van andere belangen (bijvoorbeeld woningbouw); het gevaar bestaat dat de binnenvaart hierdoor in een neerwaartse spiraal terechtkomt: immers minder laad- en losmogelijkheden betekent dat minder verladers zullen kiezen voor de binnenvaart”.
In Wormer werd het 'natte industrieterrein' van bouwstoffenhandel Floris herbestemd tot woongebied.

Bedrijven die gebruik maken van de Zaan houden de ontwikkelingen in de binnenvaart scherp in de gaten. Initiatieven zoals AMSbarge worden nauwlettend gevolgd. Het AMSbarge project bestaat uit de ontwikkeling van lijndiensten vanuit het Amsterdamse havengebied naar het achterland (vice versa). Door een speciaal ontworpen schip met een eigen loskraan kan tussen verschillende laad en lospunten onder andere langs de Zaan gevaren worden. Daarmee kunnen containers worden geladen of gelost zonder dat een bedrijf kosten moet maken om haar kade geschikt te maken voor dit type overslag. Door de mogelijkheid lading te bundelen kan een efficiencywinst worden verwacht.
Sinds de oplevering van de Verkenningenstudie heeft de regio veel initiatieven ondernomen om knelpunten aan te pakken. De belangrijkste en meest kostbare verbeteringen (vernieuwing Wilhelminasluis en verdiepen vaargeul) kan de regio niet op eigen kracht uitvoeren. (Uit: Planstudie de Zaan)

Toenemende congestie, emissie van schadelijke stoffen en de trend naar duurzaam transport zijn de belangrijkste redenen, waarom het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord de efficiency in het transport in haar regio wil vergroten. Veel bedrijven in de regio onderschreven dit en het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord heeft besloten dit onderwerp op te pakken door het oprichten van de 'Duurzame Ontwikkeling Transportstromen & bereikbaarheid BV' (DOT BV). In opdracht van DOT BV heeft een onderzoek door DHV laten doen, waarin de vrachtstromen uitgebreid worden geïnventariseerd en de bereidheid van bedrijven wordt gemeten om over te stappen van weg naar watervervoer. Een van de geïnterviewde bedrijven laat echter weten:

“Nederland is een dorp. Containervervoer is vooral gericht op de langere afstanden naar de zeehavens, slechts een klein deel van de containers komt in aanmerking om vanuit de Kop van Noord-Holland per schip naar de zeehavens toe te worden vervoerd”.

Uit het rapport blijkt met name bedrijventerrein Boekelermeer in Alkmaar veel potentie te hebben voor zowel containervervoer over water als voor de afhandeling van bulkstromen.

In Netwerkstrategie Vaarwegen en Binnenhavens Noord-Holland uit 2008 lijkt de provincie Noord-Holland de stelling uit het bovengenoemde rapport te bevestigen:

“De binnenvaart in Noord-Holland maakt zowel absoluut als relatief een sterke ontwikkeling door, waarbij de perspectieven voor de komende jaren goed zijn. In het bijzonder zullen het vervoer en de overslag van containers nog verder ontwikkelen. Echter, als we niet investeren in het faciliteren hiervan, zal de groei van het containervervoer toch weer snel terugvloeien naar de weg.
De groei zal vooral gebeuren in het vervoer van en naar Noord-Holland, op de grotere afstanden derhalve. Het binnenvaartvervoer binnen Noord-Holland neemt af, op deze korte afstanden is het moeilijk concurreren met het wegvervoer. Op de langere afstanden daarentegen laat de binnenvaart hogere groeicijfers zien dan het wegtransport”.

De netwerkstrategie geeft aan dat de binnenvaartuitdagingen in de eerste plaats in de 'corridor' De Zaan – Noordhollands Kanaal liggen.

In een persbericht liet Meneba weten haar produktiebedrijf in Wormerveer te sluiten. Na het vertrek van bouwstoffenhandel Floris uit Wormer verdwijnt er zo opnieuw een belangrijke drager uit het project Vaart in de Zaan.

In de Planstudie de Zaan werd al geconstateerd dat er reeds meerdere bedrijven zijn verdwenen sinds het opstellen van de eerste versie van Vaart in de Zaan:
“Ook hebben enkele (grote) verladers zoals Brokking (veevoederbedrijf) activiteiten in de regio gestaakt. Hierbij is een jaarlijkse stroom van 140.000 ton verloren gegaan”.

In Vaart in de Zaan werd in 2000 het vervoer vanuit Lelystad naar de huisvuilcentrale in Alkmaar genoemd als een potentiële grootvervoerder op de Zaan:
“Tal van bedrijven in Noord-Holland-Noord zijn afhankelijk van de situatie rond de Zaan. Te denken valt aan de brandstofbevoorrading voor de Koninklijke Marine in Den Helder en het voorgenomen afvaltransport per containerschip naar de Huisvuilcentrale Noord-Holland in de Boekelermeer te Alkmaar”.

Uit bijgevoegd overzicht van het vervoer naar HVC blijkt dat in maart 2009 het vervoer over water inmiddels weer is vervangen door vervoer over de weg. Wel is er een nieuwe vervoersstroom op gang gekomen van houtsnippers. Vaak komt die lading met een kustvaarder vanuit Europa. Dat de Wilhelminasluis eigenlijk te klein is voor dat soort schepen blijkt ook uit bijgevoegd overzicht.

In Zaanbusiness Jaargang 13, Edititie 97 van oktober 2010 werd er veel aandacht besteed aan de bevaarbaarheid van de Zaan. “De Zaan wordt opgewaardeerd tot CEMT Va Vaarweg. Daardoor kunnen er grotere schepen doorheen varen die ook nog eens minder obstakels tegenkomen. Van dat laatste zijn de nieuwe Berhardbrug en Julianabrug voorbeelden. Twee hindernissen moeten nog genomen worden, de Wilhelminasluis in Zaandam en de Zaanbrug tussen Wormer en Wormerveer. Als alles meezit, is het in 2014 zover en zit er ook 'vaart in de Zaan' voor grote binnenschepen”.
(Zaanbusiness wordt gratis in controlled circulation verzonden naar bedrijven in de Zaanstreek.)

In een cultuurhistorische verkenning pleit Monumentenzorg Zaanstad “om vanuit cultuurhistorisch perspectief de huidige plek van de Zaanbrug te handhaven”.

De conclusie in dit interne discussiestuk is: “De huidige locatie van de Zaanbrug past in de ontwikkelingsgeschiedenis van de brug. De gehele (historische) infrastructuur van beide dorpen is gericht op de huidige Zaanbrug. Verwijdering van de brug zal een diep gat slaan in beide dorpen en het historische wegennet zwaar aantasten. Opvulling van de aldus ontstane gaten met nieuwbouw die goed past bij de omringende fabrieken, pakhuizen en andere bebouwing zal een zware opgave zijn. Bij handhaving van de brug op deze plaats blijft het historische beeld in stand en blijft de geschiedenis van dit deel van de Zaan herkenbaar als onderlegger voor nieuwe ontwikkelingen.”

Het Masterplan Noordzeekanaalgebied is een samenwerkingsverband tussen overheden en bedrijfsleven. Regelmatig publiceert de organisatie een journaal. In nr. 3 van december 2009 werd veel aandacht besteed aan de verbeteringen m.b.t. de Zaan.

Na jaren van voorbereiding is het project 'Vaart in de Zaan!' op 14 oktober bestuurlijk ondertekend. Staatssecretaris Tineke Huizinga van VROM nam 'een ruimhartige bijdrage' van 15 miljoen euro mee naar Zaandam voor verbreding van de Wilhelminasluis, verbreding van drie bruggen en het uitbaggeren van de Zaan tot 5 meter diepte. Daarmee is de Zaan vanaf 2014 weer volledig toegerust op de toekomst. In deze Zaanspecial verder een impressie van de omvangrijke voedingsindustrie aan de Zaan en de bijbehorende binnenvaart. Inclusief een impressie van het dagelijks werk van schipper Henk Tuil van Koole en zijn blik op de verbeteringen die 'Vaart in de Zaan!' gaat brengen.

Uit Jaaroverzicht 2009 Havendienst Zaanstad blijkt dat het goederenvervoer over de Zaan sterk terug loopt:
“De statistieken laten zien dat het goederenvervoer over de Zaan (telling Wilhelminasluis Zaandam) de laatste jaren sterk terugloopt. Deze terugloop is voornamelijk veroorzaakt door minder vervoer van zand en grind, grote infrastructurele projecten in Noord-Holland zijn uitgesteld of staan op een laag pitje. De aanvoer van tarwe, mais, cacaobonen en palmolie zijn nagenoeg gelijk gebleven. Een meevaller was het vervoer van baggerslib uit het Noordhollandskanaal, door baggerwerk van Purmerend tot Alkmaar is 395.795 ton aan slib over de Zaan vervoerd”.

Havenmeester Peter ter Meulen is ook best trots op de ontwikkelingen m.b.t. de verbetering van de vaarweg door de Zaanstreek. In amports magazine nr 4 van 2010 legt hij uit wat o.a. de problemen zijn bij de Zaanbrug:
“Door de bochten in de vaarweg en de aanlegkades is het voor grote schepen lastig om hier te manoeuvreren. Vooral de combinatie van grote, onbeladen schepen en wind geeft risico's op aanvaringen en leidt tot trage passages van schepen”.

In de Bestuursovereenkomst Zaanbrug die de drie partijen, de gemeenten Wormerland en Zaanstad en de provincie Noord-Holland, op 5 maart 2010 aangingen, is afgesproken samen de gewenste locatie van de nieuwe Zaanbrug uit te werken.

In bestuursovereenkomst wordt de brug als volgt gedefinieerd:
“De nieuwe Zaanbrug zal een functionele brug over de Zaan zijn die de Gemeenten verbindt en waarvan het dwarsprofiel bestaat uit twee rijstroken, een trottoir en fietspad. De brug wordt op afstand bedienbaar. De brug zal een doorvaartbreedte van 16,5 meter hebben. Het Werk wordt tevens omschreven in 'Planstudie de Zaan, Onderzoek naar kosten en effecten van verbetering van de vaarweg; Actualisering 2009'”.

In Resultaten van het locatieonderzoek van 20 september 2010 werd door de drie belanghebbende partijen nog enige ruimte voor discussie gelaten:
“Op de aspecten ‘Ruimtelijke inpassing’, ‘Economische effecten’ en ‘Maatschappelijk draagvlak’ scoort de locatie Nieuweweg het meest positief. De cultuurhistorische waarde van de huidige locatie (de historische eenheid van industrie, pakhuizen en de Zaanbrug) en de bovenwijkse functie van het Wormerveerse winkelgebied spelen daarbij een belangrijke rol.
De locatie Lassiestraat scoort meer positief op de toekomstige afwikkeling van het autoverkeer in Wormerland. Een belangrijk voordeel van de locatie Lassiestraat is verder dat gedurende de bouwfase van de nieuwe brug de noodzakelijke verkeersomleidingen en tijdelijke voorzieningen beperkt zullen zijn, omdat de bestaande Zaanbrug in gebruik kan blijven.
Bij de locatie Lassiestraat moet rekening worden gehouden met hogere aanlegkosten als gevolg van meer omvangrijke aanpassingen aan de bestaande onder- en bovengrondse infrastructuur. Ook is het risicoprofiel van de locatie Lassiestraat minder gunstig door een groter aantal onzekerheden dat aan de (nieuwe) bruglocatie is gerelateerd”.

Er wordt in ieder geval melding gemaakt van de cultuurhistorische waarde van de huidige locatie.

De brug zal een doorvaartbreedte van 16,5 meter hebben en voldoen aan CEMT-klasse Va volgens de Richtlijnen Vaarwegen. Regelmatig wordt in de verschillende rapporten verwezen naar dit document van Rijkswaterstaat uit 2005.

In het Zaans Verkeers en Vervoersplan wordt het niet ontkend, het vervoer over water neemt af:
“Sinds jaar en dag zijn er in de Kanaalzone en langs de Zaan bedrijven gevestigd die gebruik maken van vervoer over water. Deze bedrijven vertegenwoordigen een essentieel deel van de Zaanse economie (10% van de werkgelegenheid en 25% van de toegevoegde waarde). De afgelopen decennia is het vervoer over water afgenomen. Vanuit het oogpunt van optimale bereikbaarheid (ook over water) en duurzaamheid (terugdringen van de CO2 uitstoot) wil de gemeente Zaanstad het vervoer over water stimuleren”.

Over de Zaanbrug geen woord in dit Verkeers en Voersplan !

In 2008 wilde men in Wormerland niets weten van een nieuwe Zaanbrug. Het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan zegt er dit over:
“Voorlopig blijft de huidige Zaanbrug nog functioneren. Het college heeft aangegeven dat op basis van onderhoudsprogramma’s verwacht mag worden dat de Zaanbrug op z’n vroegst in 2020 aan vervanging toe is (en mogelijk nog later). Tegen die tijd zullen met de betreffende betrokken partijen (zoals gemeente Zaanstad en provincie Noord-Holland) gesprekken gestart worden over locatie, uitvoering en kosten. Dit is op dit moment nog niet aan de orde en voor de planperiode van dit GVVP dus ook niet relevant”.

Er werd al wel nagedacht over een nieuwe lokatie:
“De nieuwe brug zou de nieuwe zuidelijke ontsluiting van de gemeente Wormerland moeten worden. Dit betekent dat een duidelijker, rechtstreekse route gezocht/gerealiseerd zou kunnen worden. Belangrijk hierbij is wel dat een korte verbinding voor langzaam verkeer naar NS-station Wormerveer beschikbaar blijft”.

Op 14 december 2010 werd het voorstel betreffende de locatiekeuze voor de nieuwe Zaanbrug behandeld in de gemeenteraad van Wormerland. In deze vergadering constateerde de raad o.a. “dat het op basis van de nu voorliggende rapportage zonder brede betrokkenheid van burgers en hun maatschappelijke instellingen niet verantwoord is om een dergelijk vergaand besluit te nemen inzake de locatie van de nieuwe Zaanbrug”.
De gemeenteraad droeg het college van B&W op om in overleg met de andere betrokken partijen zorg te dragen dat een nieuw onderzoek naar de meest gewenste locatie uiterlijk voor 1 april 2011 alsnog op een gedegen en goed onderbouwde wijze zou worden uitgevoerd waarmee de gemeenteraad in de gelegenheid werd gesteld om een goed onderbouwd en gedragen besluit te nemen.

In Plan van aanpak gaf het college aan hoe dat onderzoek zou worden uitgevoerd en welke vragen daarin zouden worden beantwoord.

Op initiatief vanuit de fractie van de PvdA werd vervolgens door de raad besloten om een werkgroep (later klankbordgroep Zaanbrug genoemd) uit de raad samen te stellen, welk werkgroep tot taak kreeg de aangenomen motie te concretiseren conform het verzoek van het college. Uit de verslagen van de klankbordgroep blijkt o.a. dat de groep in korte tijd 11 maal bijeen kwam. De klankbordgroep blijkt de nodige sturing aan de vervolg onderzoeken te hebben gegeven.

Het aanvullende onderzoek zou zich richten op de volgende twee bruglocaties:

1. Locatie Nieuweweg (de huidige locatie)
2. Locatie Lassiestraat (voorheen Aanlegstraat)

In het plan van aanpak werden een aantal vervolg onderzoeken aangekondigd. Deze onderzoeken hadden o.a. betrekking op:

• Een deskundige en onafhankelijke uitwerking van de te verwachten verkeersstromen na de bouw van de nieuwe verbinding voor Wormerland en Zaanstad (Wormerveer) op te stellen voor beide bruglocaties
• Een deskundige en onafhankelijke uitwerking van de maatregelen die genomen kunnen worden tijdens de bouw van de nieuwe brug op de locatie Nieuweweg om de verkeersafwikkeling en bereikbaarheid te kunnen waarborgen
• Een deskundige en onafhankelijke beoordeling van risico's op beide locaties op mogelijke claims op het gebied van planschade en nadeelcompensatie. Dit dient te resulteren in de inschatting van de financiele omvang van claims
• Objectief inzicht in onderscheidende aspecten voor beide bruglocaties vanuit scheepvaart perspectief
• In kaart brengen van het maatschappelijk draagvlak voor de locatie Nieuweweg en Lassiestraat
• Nadere uitgebreide onderbouwing scope van werkzaamheden en verschilkosten van beide bruglocaties. Hierbij moesten de uitgangspunten van de bestuursovereenkomst van 5 maart 2010 worden aanhouden

Uit het rapport Onderzoek Maatschappelijk Draagvlak Locatie Zaanbrug blijkt dat deze 'cluster' bestond uit consultatie, voorgesprekken, een nieuwsbrief en een informatiebijeenkomst. Er werd o.a. gesproken met bedrijven in de directe omgeving van de nieuwe Zaanbrug en met historische verenigingen. Een aantal van de uitgebrachte rapporten vindt u hieronder.

Provincie Noord-Holland heeft op verzoek van de gemeente Wormerland aanvullend onderzoek laten verrichten naar de meest geschikte lokatie van de nieuwe Zaanbrug.
Om antwoord te geven op de door Wormerland gestelde vragen heeft ingenieursbureau Oranjewoud samen met adviesbureau Goudappel Coffeng opdracht gekregen de nadere onderzoeksvragen te analyseren. De onderzoeken betreffen analyses naar:

• de verwachte verkeerskundige effecten in de eindsituatie van een nieuwe Zaanbrug (twee locaties)
• de verwachte verkeerskundige effecten ten tijde van de nieuwbouw van de Zaanbrug op de huidige locatie
• de opties voor een langzaam verkeersverbinding ten tijde van de nieuwbouw van de Zaanbrug op de huidige locatie, inclusief globale kostenramingen
• onderzoek naar de maximaal realiseerbare doorvaarthoogte van de nieuwe Zaanbrug op beide locaties

De Slotconclusie van dit zeer uitgebreide rapport (19 MB) Locatieonderzoek Zaanbrug - Verkeerskundige onderzoeken is:
“Uit de in deze rapportage beschreven onderzoeken is gebleken dat de realisatie van de nieuwe Zaanbrug op de huidige locatie Nieuweweg voor zowel de verkeerskundige effecten in de eindsituatie, als de maximaal realiseerbare onderdoorvaarthoogte, de meest geschikte locatie is”.

Oranjewoud uit Heerenveen heeft Marin (Maritime Research Institute Netherlands) uit Wageningen gevraagd “de veiligheid en vlotheid van de doovaartopening van de nieuwe brug te toetsen”. Centraal in de discussie over de nieuwe Zaanbrug staat de lokatie keuze. In hun rapport Nautische Evaluatie Zaanbrug Versie 2, gedateerd 26 april 2011, schrijven de onderzoekers o.a.:
“Samenvattend kan worden gesteld dat met een beweegbare brug met een doorvaart van 16,5 m op de huidige locatie ondanks de ligging in een bocht voor de scheepvaart een veilige situatie kan worden gecreëerd, mits de grotere schepen hun snelheid aanpassen”.

In de vergadering van de klankbordgroep van dinsdag 3 mei 2011 stelt wethouder Hendriks voor om het rapport van Marin uit te breiden met de locatie Lassiestraat en de verschillen van de twee locaties te onderzoeken. Een paar weken voordat de gemeenteraad van Wormerland een besluit zou nemen over de lokatie van de nieuwe Zaanbrug publiceert Marin een nieuwe versie van haar onderzoek. In Nautische Evaluatie Zaanbrug Versie 3, gedateerd 20 juni 2011, is ook de lokatie 'Lassiestraat' opgenomen:
“Als alternatief zou de brug ca. 240 m naar het zuidwesten in het verlengde van de Lassiestraat gerealiseerd kunnen worden. Met 16,5 m doorvaartwijdte voldoet de brug daarmee aan de Richtlijnen Vaarwegen. In dat geval hoeven ook de grotere schepen hun snelheid niet aan te passen en kunnen met 9 km/u de brug passeren. De passeertijd voor de brug komt daarmee op 2 a 3 minuten voor alle schepen”.

In Zaanbusiness Jaargang 14, Edititie 101 van februari 2011 werd opnieuw veel aandacht besteed aan 'Vaart in de Zaan' en de eventuele vervanging van de Zaanbrug. Volgens een hoofdartikel “De aanleg van een nieuwe Zaanbrug, tussen Wormerveer en Wormer, houdt de gemoederen nogal bezig. De huidige Zaanbrug is versleten. Er moet een nieuwe brug komen, waarvan de afmetingen voldoen aan de normen van hoofdvaarweg, een predicaat dat de Zaan moet krijgen. Van alle bruggen over de Zaan moet alleen nog de Zaanbrug opgewaardeerd worden. Maar waar moet hij komen te liggen? Op de huidige locatie of elders? Nader onderzoek moet dit uitwijzen”.

Maar koepelorganisaties van bedrijven en winkeliers in Wormer en Wormerveer leverden op inspreekavonden, waarbij ook de politiek aanwezig was, stevige kritiek op het onderzoeksrapport. De gemeenteraad van Wormerland ging akkoord met een aanvulend onderzoek.

In 2010 is onder leiding van de provincie, en in nauwe samenwerking met de gemeenten Wormerland en Zaanstad, een eerste onderzoek uitgevoerd naar de locatie voor de nieuwe Zaanbrug. Onderzocht zijn toen de huidige locatie aan de Nieuweweg en een nieuwe locatie in het verlengde van de Lassiestraat in Wormer.
Op basis van dat onderzoek kozen de provincie en Zaanstad voor de optie om de brug op de huidige locatie te vervangen. De gemeenteraad van Wormerland twijfelde nog. Daarom werd om een tweede onderzoek gevraagd. De provincie Noord-Holland en de gemeente Zaanstad konden zich daar ook in vinden. Begin 2011 is dit nieuwe onderzoek gestart.
Middels o.a. het document Een nieuwe Zaanbrug werden de inwoners van Wormerland uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst in het gemeentehuis van Wormerland op 4 juni 2011.

Op de dag dat wethouder Hendriks van Wormerland tijdens een informatiebijeenkomst in het gemeentehuis van Wormerland draagvlak probeert te krijgen onder inwoners van Wormerland liet zijn partijgenoot en burgerraadslid Wout van Aalst in een interview in het Noordhollands Dagblad weten dat hij van mening verschilde met z'n wethouder. “De gemeenten Zaanstad en Wormerland namen, samen met de provincie, net voor de verkiezing nog even een besluit om de oude Zaanbrug te vervangen. Dat kost 23 miljoen, de gemeenten betalen elk 5,25 miljoen. Liberaal Wormerland kwam als winnaar uit die verkiezingen en mocht een wethouder leveren. Nu zit Hendriks dus vast aan een besluit van het vorige college. Een lastige positie”.

Op dinsdagavond 28 juni 2011 heeft de gemeenteraad van Wormerland besloten de Zaanbrug te herbouwen op de huidige lokatie. In het Raadsvoorstel werd dat aldus verwoord:
“in stemmen met de bouw van de nieuwe Zaanbrug op de huidige locatie onder de voorwaarde dat de noodzakelijke verkeersmaatregelen, die nodig zijn om het verkeer tijdens de bouw goed te reguleren, waaronder een noodbrug voor het langzaam verkeer en hulpdiensten, vooraf worden genomen en dat aanvullende maatregelen genomen worden indien dat nodig blijkt”.

Dit voorstel bevatte tevens een 'Tabel met voor en nadelen per cluster' en een 'Overzicht financiën', opgesteld door Oranjewoud. Het CDA en de VVD diende voor de vergadering een amendement in waarin de text nog werd aangescherpt:
“in te stemmen met de bouw van de nieuwe Zaanbrug op de huidige locatie onder de voorwaarde dat de noodzakelijk verkeersmaatregelen, die nodig zijn om het verkeer tijdens de bouw goed te reguleren, waaronder een noodbrug voor het langzaam verkeer en hulpdiensten, vooraf worden genomen, uitgevoerd en voltooid, voordat de bestaande brug uit het verkeer wordt genomen en dat aanvullende maatregelen genomen worden indien dat nodig blijkt”.

Alleen GroenLinks stemde tegen het college voorstel. In een stemverklaring doet Nico Koelemeijer van GroenLinks nog een bijzonder sympathieke suggestie:
“Wat het cultuurhistorische aspect betreft verdient de locatie Lassiestraat eveneens de voorkeur. Wat te denken van een betonprijswinnende Julianabrug of een Staalprijswinnende Bernhardbrug op de plaats van de oude Zaanbrug! Veel beter is het om vanaf de Zaanbrug bij de Lassiestraat in één vergezicht de panden Mercurius tot en met Hollandia te kunnen overzien. Rechts de oudste houten pakhuizen, Maas, Waal en Schepel en links de laatst gebouwde pakhuizen in steen. Verder naar rechts ziet men dan nog de tussenvariant, het pakhuis Wormerveer met houten gebint en stenen ommetseling. De brug daartussenin zou dan de Aanlegbrug genoemd kunnen worden naar het verdwenen pakhuis de Aanleg, waarnaar tot voor kort de Lassiestraat was genoemd”.

Bovendien vindt u hier een volledig audio-verslag van deze raadsvergadering.

3 x Zaan bevat het geïntegreerde architectonische, civieltechnische en verkeerskundige ontwerp van Royal Haskoning voor de vervanging van een drietal beeldbepalende bruggen over de Zaan. Daarin staat o.a. over de Zaanbrug:
“De huidige Zaanbrug past uitstekend in zijn omgeving: de industriële en monumentale opbouw van het bewegingswerk sluit goed aan op de omliggende fabrieken en grootschalige woongebouwen. Het verwijderen van de brug zou een aanzienlijke verarming van dit ensemble tot gevolg hebben. Tegelijkertijd zou ook het vergroten van het huidige volume negatieve consequenties met zich mee brengen. Zoals het nu is, is het precies goed. De nieuwe Zaanbrug moet op een eigentijdse wijze het ensemble helpen vormen, waarbij tegelijkertijd een zeer oude verbinding over het water een nieuwe jeugd tegemoet gaat”.

Royal Haskoning stelt in dit rapport voor de huidige Zaanbrug te vervangen door een draaibrug.

Dit is het schrikbeeld van iedere beschermer van ons culturele erfgoed, een betonprijs winnende brug tussen de monumentale Zaanwand aan de Veerdijk in Wormer en de historische koopmanshuizen aan de Zaanweg in Wormerveer. Het overkwam eerder de Zaanse Schans op de oostelijke Zaanoever en de Gortershoek op de westelijke oever ten noorden van de Julianabrug. Terwijl daar aan de zuidkant de meelmolen 'de Dood' en de oliemolen 'de Ooievaar' staan.
De Julianabrug bij de Zaanse Schans in Zaandam is in november 2010 bekroond met de Europese betonprijs van het European Concrete Societies Network. Eerder won het ontwerp van Royal Haskoning Architecten de Nederlandse Betonprijs 2009. Royal Haskoning is in ieder geval erg enthousiast in haar relatiemagazine Range.

In december 2005 is gestart met de sloop van de Prins Bernhardbrug te Zaandam. De oude brug was versleten en had zijn beste tijd gehad. Bovendien werd in het oorspronkelijke rapport 'Vaart in de Zaan' nog vermeld: “De Bernhardbrug heeft een koppelbalk op een waterdiepte van 3,50m (NAP-4,00m), die de doorvaart van diepstekende schepen zou kunnen belemmeren. Bij langzame vaart en een kielspeling van 0,40m is een doorvaart mogelijk voor schepen met een maximale diepgang tot 3,10m”. Na de sloop kon de Combinatie Prins Bernhardbrug (CPB) bestaande uit BAM Civiel NW en Mercon Steel Structures beginnen aan de opbouw van de nieuwe brug. De nieuwe Prins Bernhardbrug is in december 2006 opgeleverd.
'Syb van Breda & Co architecten' is natuurlijk trots op hun werk. In hun brochure schrijven ze dan ook: “Het levert de brug zelf een grote visuele rijkdom op. Het heeft geleid tot de fraaie nominatie Nationale Staalprijs 2006”.