Bruynzeel fabrieken toe aan een nieuwe uitdaging

Van productiebedrijf naar groot winkelbedrijf

In de productiehallen waar vele jaren lang de Bruynzeel consumenten producten werden vervaardigd worden nu een aantal groot-winkelbedrijven gevestigd. In de ronkende teksten van bijvoorbeeld de gemeente Zaanstad heet het dan: Een toplocatie voor Perifere Detailhandel!

Eerst werden de panden direct aan de P. Ghijsenlaan opgeknapt en weer in gebruik genomen. In de loop van 2008 werden er diverse plannen gepresenteerd voor de overige gebouwen op het Bruynzeel complex. Ofschoon geen van de gebouwen de status van monument heeft gekregen is het toch belangrijk dat deze gebouwen behouden blijven. De constructie van zowel de oudere, geheel als staalcontructie opgetrokken hal 7 en de nieuwere bedrijfshallen respresenteren toch een bepaalde periode in de Zaanse industriële architectuur. Ook het ensemble is uniek, ook al zijn er van het vroege houtbewerkings bedrijf weinig karakteristieke kenmerken meer over. Er staan bijvoorbeeld geen houtloodsen meer op het complex.

Een toplocatie voor Perifere Detailhandel! Zo is hier Loods 5 gevestigd; hierheen komen bezoekers uit heel Nederland. Ook biedt Zuiderhout ruimte aan bouwmarkten, tuincentra en automobielbedrijven.
Bron: website gemeente Zaanstad

In de hallen 6, 7, 8 en 9 is het grootwinkelbedrijf Loods 5 gevestigd. De kleinere portemonnee kan bij de buren terecht. In hal 10 is de ‘Kringloopwinkel Het Goed Zaanstad’ gevestigd.

De beton constructie met de paddenstoelvloeren op de begane grond van gebouw 20

Artist impression van een herinrichting van de begane grond van een der bedrijfshallen. Duidelijk zijn hier ook de paddenstoel vloeren in het zicht gelaten.
Tekening: ADD Architecten

Bedrijventerrein Zuiderhout kan zich ontwikkelen tot een hoogwaardig gemengd gebied, dat een belangrijke bijdrage levert aan de economische vitaliteit en diversiteit van de Kanaalzone. Herstructurering van Zuiderhout schept ruimte voor nieuwe economische kwaliteiten, waaronder de zogeheten Perifere Detailhandel.

Ten noorden van het toekomstige traject van de Zuidelijke Randweg streeft Zaanstad naar een gevarieerd aanbod van Perifere Detailhandels Vestigingen (PDV). Typische PDV-branches die goed passen in Zuiderhout zijn 'doe-het-zelf'-winkels, woninginrichting, keukens/sanitair en tuininrichting. Deze winkels profiteren van de sterk verbeterde toegankelijkheid van het gebied (onder andere door de Zuidelijke Randweg). Ook voor detaillisten op het gebied van auto's, boten, caravans en daaraan verwante ondersteunende voorzieningen en detailhandel, biedt Zuiderhout-Noord goede locaties. De zichtlocatie langs de Zuidelijke Randweg lijkt uiterst aantrekkelijk voor autodealers.

Daarnaast biedt Zuiderhout-Noord kansen voor de sector leisure: sportbeoefening, entertainment en recreatie. Bij voorkeur grootschalige, solitair functionerende voorzieningen, met ondersteunende horeca en mogelijk een hotel. Zaanstad staat open voor het totstandkomen van een Nautisch Kwartier in Zuiderhout-Noord, met name gericht op de kleinschaliger particuliere markt (reparatie van boten, onderhoud, detailhandel in watersportartikelen). Hier zou ook plaats kunnen zijn voor wat bedrijfswoningen.

Bij het toestaan van nieuwe functies voor Zuiderhout houdt de gemeente rekening met de geringe afstand tot Inverdan, het nieuwe stadshart en kantorencentrum. In het zuidoostelijke deel van het terrein wordt aangesloten bij de ontwikkelingen op het Hembrugterrein. Zuidwestelijk op het bedrijventerrein (ten zuiden van de Simon Spiersweg) blijven zwaardere bedrijven gevestigd.

Op het grootste deel van Zuiderhout wordt tot een maximum van 30-50% kantoorruimte (ten opzichte van de bedrijfsruimte) toegestaan. In het zuidoostelijke gedeelte van het bedrijventerrein wordt echter, vanwege de mogelijke ontwikkeling van het Hembrugterrein, het percentage verhoogd tot 50-70%.

Bron: Kanaalzone - Werken aan werk - Gemeente Zaanstad

Een impressie van de inrichting van Loods 5 op de eerste verdieping in een van de oudere bedrijfshallen.

Wat is Loods 5?
De wereld onder één dak. Loods 5 is een 100% unieke lifestyle formule die je meeneemt langs meer dan 250 units van verschillende deelnemende leveranciers. Elke unit vertegenwoordigt een andere importeur, fabrikant of groothandelaar.
Bron: website van Loods 5

Gebouw 16 in de zomer van 2008.

Artist impression van het front van de bedrijfshallen.
Tekening: ADD Architecten

Korte historie van Bruynzeel

Bron: 50 jaar Bruynzeel 1897 - 1947

Op de 2^de augustus van het jaar 1897 werd te Rotterdam door de firma C. Bruynzeel & Zonen in bedrijf gesteld de Stoomtimmerfabriek ‘De Arend’. Hoofd van dit nieuwe bedrijf, waar deuren, kozijnen, ramen, betimmeringen en parketvloeren zouden worden vervaardigd, was C. Bruynzeel Junior (thans Senior, note: in 1947).
De onderneming met haar moderne machines en gemechaniseerde productiemethode was, naar bij velen in die dagen heersende opvatting ‘Amerikaans’, een mening niet onjuist voor zover het de vooruitstrevende inzichten van de leiding betrof, maar die zeker niet opging voor het oude geslacht van Hollandse timmerlieden, waaruit de heer Bruynzeel is voortgekomen.

Het mag en moet op deze plaats worden gezegd, dat de heer Bruynzeel een man was die zijn tijd vooruit was die, toen de meeste anderen zich nog tegen het gebruik van machines verzetten, het technische en sociale nut inzag van het toepassen ener moderne arbeidswijze, die het mogelijk maakte om met behulp van machines, beter, sneller en voordeliger te produceren. De tijd heeft de juistheid dezer zienswijze volkomen bevestigd.
De oprichter van het nieuwe bedrijf kende zijn vak, hij had het ‘timmeren’ niet alleen met de moedermelk ingekregen, maar bovendien was hij afkomstig uit een familie, welker leden schaaf en zaag gedurende vele generaties hadden gehanteerd.

Bruynzeel in 1920 ook naar Zaandam

Het gezegde, dat God de wereld schiep, maar dat de Hollanders hun land op zee en moeras veroverden, wordt door de vestiging der Bruynzeel fabrieken daar op dat kale, drassige stuk grasland bij het Noordzeekanaal wel op treffende wijze bevestigd. Want het is een waarheid als een koe, dat dit stuk land, waar thans aan goed gebaande wegen een stad van moderne fabrieksgebouwen en kantoorgebouwen, van magazijnen, droogkamers en garages verrijst, een goede kwarteeuw geleden (note: in 1947) alleen maar geschikt was om een stuk of wat koeien te voeden en natte poten te bezorgen.
De koeien zijn de weg van alle vlees gegaan, de slootjes zijn gedempt, het landschap is onherkenbaar veranderd. Bruynzeel beheerst thans de omgeving en wie met de trein naar het Noorden reist en over de Hembrug gekomen zijn blik naar het westen richt, ziet een complex fabriekshallen van enorme afmetingen, die aan de overkappingen van moderne spoorwegstations doen denken. Er zijn langs onze spoorwegen maar enkele van deze markante plaatsen, die in de herinnering der reizigers onverbrekelijk met de naam van een industrie verbonden zijn. Een dezer punten is de halte Hembrug, op de grens van Zaandam, waar U, vanaf de daken der onderaan de spoordijk gelegen fabrieken wordt toegeschreeuwd:
“Bruynzeel’s Vloerenfabriek, Bruynzeel’s Deurenfabriek, Bruynzeel’s Schaverij”.
En als ge een beetje geluk (of ongeluk) hebt, past het rhythme van de daar geannonceerde slagzin juist op het stampen der wielen over de rails en herhaalt ge, misschien tot Alkmaar:
“Bruynzeel deuren zijn anders dan andere: ze zijn beter....”

Het graven van de haven tussen houtloodsen 2 en 3 in april - sept 1923 tijdens de bouw van de deurenfabriek bij Bruynzeel Zaandam.
Foto: Gemeentearchief Zaanstad

De nog beperkte omvang van het Bruynzeel complex in 1928. De grote balkenhaven in het midden van de foto ligt nog vol met waterende balken. Later zal deze balkenhaven worden gedempt en zal het terrein worden volgebouwd met nieuwe bedrijfshallen.
Foto: Gemeentearchief Zaanstad

Moderne bedrijfsgebouwen voor Bruynzeel

Bron: ‘Van wind naar stoom’ door J. Schipper e.a.

In 1930 werd in de deurenfabriek door ruimtegebrek een algehele wijziging van de bedrijfsvoering doorgevoerd, waarbij de begane grond van alle bedrijfshallen voor de productie werd bestemd, terwijl op de verdiepingen de aanzienlijke voorraden deuren waren opgetast. Dit waren stapels van tachtig deuren hoog, van alle veertien standaardmodellen elk in negen afmetingen, op pallets opgesteld, welke door elektrische heftrucks werden aan en afgevoerd. Door de directie waren zware eisen gesteld aan de nieuw te bouwen hallen, zoals grote brandveiligheid, hoge vloerbelastingen, onbelemmerde tastruimte en zo weinig mogelijk kolommen in de ruimten. Met het materiaal gewapend beton kon hieraan het beste worden voldaan.

Hal 6 is de eerste hal van Bruynzeel waarbij paddestoelvloeren werden toegepast, ondersteund door ronde kolommen. Architectenbureau J. en D. Eilmann uit Zaandam ontwierp hal 6 in 1931; architect Jan Wils was inmiddels niet meer bij de uitbreiding van het bedrijf betrokken. De ronde kolommen waren, ter voorkoming van beschadiging, in stalen buizen gestort. Het dak van de naastgelegen hal 7 kreeg de vorm van de eerder door Jan Wils ontworpen hallen 1 t/m 4, namelijk een geknikt zadeldak met stalen spanten. In hal 8 (1939) werden eveneens ronde kolommen toegepast. Vanaf hal 9 (1942) werd een ander constructieschema toegepast.

Architect D. van der Lingen van bureau Eilmann paste hier vierkante kolommen toe. Na de Tweede Wereldoorlog volgden nog verdere uitbreidingen. Bij hal 10 (1951) werden de vierkante kolommen vervangen door met beton gevulde stalen buizen. Uit de jaren vijftig en zestig dateren de vijf gekoppelde hallen 12 t/m 16. Dit enorme complex met een oppervlak van circa 30.000 m², was geconstrueerd met paddestoelvloeren voor de verdiepingsvloer en een lichte staalconstructie voor het platte dak.

De eerdere bedrijfshallen met een genknikt zadeldak met stalen spanten en de nieuwere hallen met paddenstoelvloeren en een lichte staalconstructie voor de verdiepingsvloer.
Tekening: Gemeentearchief Zaanstad

Bedrijfshal 8 van Bruynzeel. De aannemer was Alg. Aannemings Bedrijf Ir. A.F.U. Krikke uit Bilthoven. Het totale vloeroppervlak was circa 2580 m2. Het gebouw werd op 1 april 1939 opgeleverd. En bedrijfshal 9 van de deurenfabriek. Deze hal werd in december 1942 opgeleverd.
Gemeentearchief Zaanstad

Montage van aanrechtkasten in de Bruynzeel Keukens fabriek in bedrijfshal 8. Deze hal werd uitgevoerd met ronde kolommen.
Bron: 50 jaar Bruynzeel 1897 - 1947

In hal 8 met de ronde kolommen is nu Loods 5 gevestigd.

Wapening van kolomkop in bedrijfshal 8, foto van 17 december 1938.
Foto: Gemeentearchief Zaanstad

Bedrijfshal 16

Jan Blokker, bij zijn afscheid van Bruynzeel chef technische dienst, herinnert zich nog:
“ De machine die te zien is in hal 16 is een strippeninzetmachine die speciaal voor Bruynzeel gebouwd werd door Nico Duin in Wormerveer. De fabriek van Nico Duin is later voortgezet door Herman van Soest, werktuigbouwkundig medewerker van Technische Zaken bij Bruynzeel, die op zeker moment Bruynzeel vaarwel zegde en bij Duin ging werken. In de praktijk veranderde er eigenlijk niets. Die fabriek, op het Noorderveld in Wormerveer, heet nu ook Van Soest en zoon Richard heeft er de leiding.
De strippeninzetmachine stond in hal 16, vlak bij de slotenboor. Die slotenboor was een zeer ingewikkelde machine, waarmee de slotruimte werd uitgefreesd, het slotgat geboord, het slot ingezet, de sleutel erbij gevoegd, en nog zo wat van die zaken, die soms voor elke deur anders waren. Er kwam zodoende een heleboel elektronica aan te pas en ik durf best te zeggen, dat dit soort machines er de oorzaak van waren, dat ik mij zeer in computers ben gaan verdiepen. ”
De rechter foto is genomen op de eerste verdieping in hal 12/13 waar een ‘stapelaar’ is te zien.
Beide foto's zijn omstreeks 1990 gemaakt door Jack de Lange.

Een impressie van de hallen 12 t/m 20 in de zomer van 2004 en 2008.

De marketing

Ten behoeve van de actualisering van het bestemmingsplan ‘Zuiderhout’ heeft de gemeente Zaanstad Van der Goes en Groot opdracht verleend een inventarisatie uit te voeren van beschermde plant- en diersoorten. In dit rapport worden de onderzoeksresultaten besproken.
Ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Van der Goes en Groot is gevestigd in Kwintsheul en in Alkmaar.

BPF Bouwinvest heeft onlangs de oude Bruynzeel-fabriek op het Zuiderhout-terrein in Zaandam gekocht.
BPF Bouwinvest is de vastgoedonderneming van BPF Bouw en is verantwoordelijk voor de vastgoedbeleggingen van het pensioenfonds. BPF Bouwinvest is tevens projectontwikkelaar. BPF Bouwinvest stelt zichzelf de vraag hoe deze locatie van 21.000 m² BVO te ontwikkelen. BPF Bouwinvest heeft Retail Management Center gevraagd verschillende scenario’s uit te werken voor de ontwikkeling van het Bruynzeel-terrein.
BPF Bouw is het pensioenfonds voor de bouwnijverheid.

Retail Management Center is het grootste retail adviesbureau van Nederland. Al meer dan 20 jaar werken wij aan onderscheidende retailconcepten en distributieoplossingen voor retailers, dienstverleners en fabrikanten. Voor de grote, bekende ketens maar ook voor jonge, startende ondernemers zijn wij de sparring partner op gebied van retailstrategie, retailformules, retailsupport en retailonderzoek.

Bron: website BPF Bouwinvest

Winkelpand (2010), Pieter Ghijsenlaan ZAANDAM
Huurprijs: Op aanvraag

De voormalige Bruynzeelfabriek wordt tot een multifunctioneel winkelcomplex ontwikkeld met de naam ‘DE FABRIEK’. De Fabriek biedt totaal ca. 22.000 m² bvo winkelruimte, gelijk verdeeld over de begane grond en de verdieping.
De volgende bedrijven zijn onder anderen inmiddels gevestigd op Zuiderhout: Loods 5, It’s, Hornbach, Overvecht, Leen Bakker, diverse keukenshowrooms en autodealers.

Dit object is onder andere geschikt voor:

• perifere detailhandelsactiviteiten o.a. detailhandel in woninginrichting: (tuin) meubelen, woningtextiel, verlichting, keukens, sanitair,etc.; bruin-, wit- en grijsgoed
• in en outdoor sports, bouw- en doehetzelf markten, etc.
• groothandelsactiviteiten
• horeca

Bron: website Gunther & Wijma Bedrijfsmakelaars

Aan de zuidkant van Zaanstad bevindt zich het voormalige industrieterrein van Bruynzeel. Het gebied is op dit moment deels verlaten. De aanleg van een verbindingsweg aan de zuidrand van de stad, de Zuidelijke Randweg, biedt het terrein een nieuwe ontwikkelingskans.
De Stedenbouwkundige Randvoorwaarden geven het kader voor die ontwikkelingsmogelijkheden. In het plan is waar mogelijk gereageerd op en gebruik gemaakt van de bestaande bebouwing.
Geen van de bestaande gebouwen in het gebied werd als monumentwaardig beschouwd. De gebouwen en de functies (de fabrieken van Bruynzeel) zijn echter onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van de Zandstreek en veel van deze gebouwen hebben nog een toekomstwaarde.
Wij maakten ook het Beeldkwaliteitplan en de bijbehorende Welstandsparagraaf voor dit gebied.

Bron: website Islant atelier voor stedebouw