In verband met de voorbereiding van het boek ‘Zaankanters en het water’ werd er in 2005/2006 onderzoek gedaan naar de nog aanwezige artefacten van de Zaanse maritieme geschiedenis.
Deze inventarisatie richtte zich op resten van de infrastructuur zoals dijken, sluizen, overtomen, gebouwen, gevelstenen en havens. Verder werd gezocht naar schepen en hun modellen met een duidelijk Zaanse identiteit. Tenslotte werd ook gezocht naar kunstvoorwerpen die gekoppeld zijn met of voortkomen uit het Zaanse maritieme verleden.
Verder bevat dit overzicht een aantal artikelen die eerder door de werkgroep ‘maritieme zaken’ van de Vereniging Zaans Erfgoed werden gepubliceerd.
- Zaankanters en het water Eind december 2007 verscheen het boek ‘Zaankanters en het water’ bij de Stichting Uitgeverij Noord-Holland. Er was door een groep maritieme deskundigen ruim 2 jaar aan dit boek gewerkt. Het boek werd uitgegeven onder auspiciën van de Vereniging Zaans Erfgoed.
- The Making of...Zaankanters en het water Op dinsdag 18 december 2007 werd een exemplaar van dit boek aangeboden aan mevr. J.M. de Vries, dijkgraaf van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. De informele bijeenkomst vond plaats in het Gemeenlandshuis in Edam. Naast een aantal leden van de werkgroep was mevr. M. Buren van de uitgeverij Noord-Holland aanwezig. Namens het HHNK waren verder de heren D. Aten en W. Messchaert aanwezig. In zijn toespraak op deze informele bijeenkomst gaf Jur Kingma een kijkje in de keuken van het schrijverscollectief.
- Het varen over de Zaan was de naam van een tentoonstelling in het Zaans museum in het eerste kwartaal van 2008. Deze tentoonstelling werd georganiseerd ter afsluiting van het project ‘Maritieme geschiedenis van de Zaanstreek’. Eindresultaat van dit project was tevens de publicatie van het hierboven genoemde boek ‘Zaankanters en het water’. In dit artikel vindt u, in een aantal vervolg artikelen, een beschrijving van deze tentoonstelling.
- Dijkringen in Noord-Holland In het gebied rondom de Zaan vindt men nu nog verschillende soorten dijken. Aan de zuidkant, langs het vroegere IJ zijn nog de restanten van de zeedijken te vinden; de Hoge- of Zeedijk en de Noorder IJ- of Zeedijk. Vanaf de Hoge Dam in de Zaan lopen de secundaire dijken langs de Zaan naar het noorden; in Zaandijk kent men nog steeds de Lagedijk. Verder zijn er nog kleinere ophogingen in het land die vaak als een binnendijk een polder of droogmakerij omgeven. Dit artikel geeft een inzicht in het ontstaan van deze dijken.
- Schutsluizen maken scheepvaart mogelijk tussen twee verschillende waterwegen of kanaalpanden met een ongelijk waterpeil. In dit artikel wordt een aantal van de nog bestaande polder- en zeesluizen in de Zaanstreek beschreven. Daarnaast wordt een aantal restanten van sluizen beschreven die nog hier en daar in het landschap te herkennen zijn.
- Zeesluizen in de Noorder IJ en Zeedijk zijn nog een aantal sluizen in gebruik die duidelijk te herkennen zijn als zeesluizen.
- Poldersluizen De Zaanstreek kent nog zeer veel, goed onderhouden poldersluizen die herinneren aan lang vervlogen tijden.
- Relicten Op enkele plaatsen in de zaanstreek zijn nog restanten van kunstwerken uit de natte infrastructuur te vinden. Soms is een sluis alleen dichtgegooid en verder niet opgeruimd. Elders zijn de sluismuren opgenomen in het natuurlijke landschap.
- De houthaven van Zaandam Zaandam behoort reeds eeuwenlang tot de belangrijkste houthavens van Nederland. In de Oude Haven lagen in het midden van de vorige eeuw regelmatig een flink aantal coasters en grotere schepen hout te lossen. Ook in de Nieuwe Haven werden regelmatig met grote schepen balken aangevoerd. De houtaanvoer is tegenwoordig grotendeels in de Isaac Baarthaven en de Wim Thomassen haven aan het oog onttrokken. Dit artikel beschrijft enkele nog aanwezige restanten van de houthaven infrastructuur.
- Vaarroutes In de Zaanstreek is altijd gezocht naar een betere aansluiting naar het landelijk stelsel van waterwegen. Ook de Zaan zelf was vaak onderwerp van studie naar verbeteringen zodat grotere schepen de rivier zouden kunnen bevaren.
- Rondom de Hogendam, vele eeuwen lang het centrum van de maritieme activiteiten in de Zaanstreek.
- Drijvend erfgoed Een belangrijk onderdeel van het Zaanse erfgoed is de Bruine Vloot.
- Inrichting van een Zaanse Historische Haven. Tijdens een lezing in het Zaans Museum in Zaandam op dinsdag 5 oktober 2004 heeft ing. Albert Boes, lid van de Werkgroep Zaanse Historische Haven, een overzicht gegeven van de plannen m.b.t. de inrichting van een Historische Museumhaven aan de Zaan.
- Zaandam verdient een museale houtcoaster door Albert Boes. Dit artikel is eerder verschenen in “Met Stoom” nummer 37 van augustus 2000. Met Stoom werd tussen 1989 en 2002 uitgegeven door de Vereniging tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek (MBTZ).