Regelmatig vinden er in de Zaanstreek evenementen plaats die een directie relatie hebben met activiteiten van de Vereniging Zaans Erfgoed. Soms ook zijn dit festiviteiten die een directe relatie hebben met de activiteiten van leden van deze vereniging of met personen die een bijzondere band hebben met het cultureel erfgoed in de Zaanstreek.
In deze serie artikelen wordt verslag gedaan van een aantal van deze evenementen. Lang niet alle activiteiten die voortkomen uit de genoemde vereniging worden hier echter beschreven. Hopelijk komt uit deze reportage wel duidelijk naar voren dat er in de Zaanstreek regelmatig aandacht wordt besteed aan het cultureel erfgoed.
In 2011 vierde de vereniging ‘Zaans Erfgoed’ z'n 50ste verjaardag. Deze viering werd opgeluisterd met aantal evenementen zoals een tentoonstelling over de jarige en een jubileumvergadering voor haar leden en een aantal genodigden. Tijdens deze vergadering werd ook de Zaans Erfgoedprijs uitgereikt aan Frans Wytema. Hieronder vindt u een aantal verslagen van die festiviteiten.
Op dinsdagavond 28 juni 2011 heeft de gemeenteraad van Wormerland besloten de Zaanbrug te herbouwen op de huidige lokatie. Nu de plek is vastgesteld kan de vorm van de nieuwe brug worden bepaald. Dat zou nog voor de nodige problemen kunnen zorgen. In deze historische omgeving zit waarschijnlijk niemand te wachten op een nieuwe Juliana- of Bernhardbrug (beide bruggen werden ook mede in het kader van de opwaardering van de Zaan vernieuwd). Volgens een aantal erfgoedbehoud verenigingen moet er recht worden gedaan aan het unieke erfgoed ensemble aan beide zijden van de Zaan. De nieuwe brug hoeft geen retro ontwerp te worden, maar het vraagt wel respect van de ontwerper voor de bijzondere omgeving. Bij de keuze van de ontwerper zou moet worden gekeken naar de gebleken affiniteit met technisch erfgoed.
In dossier Zaanbrug vindt u een zeer uitgebreid overzicht van de publicaties en rapporten die tot nu toe zijn verschenen n.a.v. de bouw van deze nieuwe brug over de Zaan.
Van 14 mei 2011 t/m 22 januari 2012 exposeert maritiem schilder Fred Boom uit Koog aan de Zaan in het Marinemuseum in Den Helder ruim 40 schilderijen die zijn geïnspireerd door het thema 'Tweede Wereldoorlog'.
Ook in deze 'krijgszuchtige' omgeving blijft Fred Boom op deze expositie heel dicht bij z'n eigen herkenbare stijl. De koopvaardij ligt Fred, als oud-machinist bij de KNSM, nog na aan het hart. De rol van de koopvaardij tijdens de Tweede Wereldoorlog staat dan ook centraal in deze expositie. Belangrijk onderdeel zijn natuurlijk de vele 'standaard-schepen', zoals de Victory's en Liberty's die Fred in zowel de grijze oorlogskleuren als hun latere maatschappij kleuren schilderde. Iedere kenner van Fred z'n werk zou deze expositie moeten gaan 'beleven' ook al was het alleen al om de omgeving waarin de expositie is ondergebracht; het bijna 140 jaar oude ramschip 'de Schorpioen', afgemeerd op het prachtige gerestaureerde complex van de voormalige marinewerf in Den Helder.
Op 16 april 2011 hield de Vereniging Zaans Erfgoed haar voorjaars ledenvergadering in Café Batavia in Wormer. Na een schitterend uitgevoerde restauratie is in dit voormalige rijstpakhuis aan de Veerdijk in Wormer naast het grand-café ook een casino ingericht. Enkele leden vroegen zich, tijdens de vergadering, openlijk af of het wel gepast was dat een zich serieus nemende erfgoed behoudvereniging zich in een dergelijke omgeving manifesteerde. Na afloop van de vergadering kregen de leden de gelegenheid het pand te bezichtigen. De rondleiding werd verzorgd door drs. J. du Boeuff, business development manager van Krijco, de exploitant van het casino in Batavia. In Een rondleiding door een 'huis van plezier' doet Cees Kingma (fotografisch) verslag van deze excursie.
Tijdens zijn loopbaan als trainer bij de Technische Universiteit Eindhoven was Ad Bossers nauw betrokken bij het 'creëren van verbondenheid'. Zijn stelling was daarbij dat verbondenheid met de universiteit, met de collega's en met het vakgebied zouden resulteren in een hoge inzet, motivatie en voldoening. Na een vaartocht met de ss Elfin over de Zaan verzuchtte Ad; “Al mijn cursisten van de afgelopen jaren zouden eens een dagje met de Elfin moeten meevaren. In een ongedwongen sfeer en perfecte harmonie werken deze vrijwilligers aan boord van dit oude stoomschip samen om dit prachtige schip in de vaart te houden”.
U kunt het verhaal van Ad Bossers teruglezen in Van Wormerveer naar Zaandam, een bijzondere vaartocht over de Zaan.
De scheepsbouw vormde een van de pijlers waarop de Zaanse economie in de zeventiende en de achttiende eeuw rustte. Met de houthandel/houtzagerij, de walvisvaart, de zeildoekweverij en de olieslagerij/gortpellerij bepaalde deze bedrijfstak gedurende bijna tweehonderd jaar de economische structuur langs de Zaan.
Destijds vormde de Zaanstreek een van de belangrijkste scheepsbouwcentra van Europa. Honderd tot honderdvijftig schepen liepen er jaarlijks van stapel. Tegen 1800 was deze nijverheid alweer voorbij.
Het in 1998 en 1999 uitgevoerde archeologisch onderzoek naar de scheepswerven aan de Hogendijk heeft de belangstelling voor de Zaanse scheepsbouw weer aangewakkerd. De tentoonstelling Werven en scherven in het Molenmusem in Koog aan de Zaan is daar een direct gevolg van.
De voorzitter van het Historisch Genootschap Wormer, Jan Blokker, had op 3 december 2008 een zienswijze ingediend op het plan een monumentenvergunning te verlenen voor het plaatsen van privacyschermen op het pakhuis Java. Daarbij drong hij ook aan op het terugplaatsen van het naambord Java op het gerenoveerde rijksmonument. In de zomer van 2010 schreef hij opnieuw een brief naar de gemeente waarin hij ondermeer stelde: “Helaas is het nu anderhalf jaar later en is er van het naambord nog niets te zien en staan de privacyschermen nog steeds duidelijk zichtbaar op het dak.” Maar dan opeens blijkt dat de aanhouder wint, een replica van het naambord siert vanaf eind 2010 de gevel van het voormalige rijstpakhuis. In Koehandel rondom een Rijksmonument vindt u een kort verslag van de verwikkelingen rondom het rijksmonument 'Pakhuis Java' aan de Veerdijk in Wormer.
Inktzwarte luchten en schuimkoppen op de golven, kortom een perfecte entourage voor een uitvarende vloot windjammers. Jammer voor de fotograven die moeite hadden de lenzen schoon en droog te houden. Maar geweldig voor de bootjes fanaten, gierende wind in het wand van de Sedov en de Kruzenshtern. En kleinere windjammers die met moeite de opkomende storm trotseerden. Veel minder publiek dan bij het binnenlopen van Sail 2010, maar eigenlijk veel leuker. Bekijk rustig de diapresentatie in Sail 2010 – Sail Out – Weemoedig afscheid in regen en doorzettende wind.
Eens in de vijf jaar legt een vloot van Tall Ships aan in de Amsterdamse haven. Deze bijzondere zeilschepen worden in een Sail-In parade, vanaf de sluizen in IJmuiden naar de IJhaven in Amsterdam, begeleid door een enorme vloot van varend erfgoed. Een spectaculair gezicht voor de toeschouwers op de oevers langs het Noordzeekanaal. Maar een nachtmerrie voor schippers van authentieke vaartuigen en voor de begeleidende diensten van de waterpolitie en Rijkswaterstaat. In het artikel Sail 2010 - Crowd control op het water worden, naast enthousiaste verhalen, ook enkele kritische kanttekeningen bij de formule van Sail gemaakt.
VMBO school Compaen ging verbouwen, de klaslokalen werden opnieuw ingericht. Daardoor was er geen plaats meer voor een scheepsmodel van een 'oud zeilschip'. Gerard Horneman, beheerder van het Czaar Peterhuisje, herkende in dit scheepsmodel het fregat 'Peter en Paul', het oorlogsschip van de VOC waar de Russische grootvorst czaar Peter ook nog aan had mogen meebouwen. Horneman was dan ook bijzonder enthousiast toen hij het model mocht ophalen om het aan de collectie in het czaar Peter huisje in Zaandam te mogen toevoegen.
De Waakzaamheid in Koog aan de Zaan is één van de zestien genomineerde panden voor het nieuwe programma van het SBS 6 televisieprogramma ‘Het Mooiste Pand van Nederland’. De opnamen voor de eerste ronde werden op dinsdag 15 december 2009 gemaakt in ‘De Lichtfabriek’ in Haarlem en namen de gehele dag en een deel van de avond in beslag. Een oproep in het Noordhollands Dagblad van zaterdag 12 december en veel lobbywerk binnen het netwerk van de nieuwe eigenaren van de Waakzaamheid, bouwbedrijf Somass, zorgde voor een bus vol supporters tijdens deze opname dag.
“Je kunt niet alles behouden” volgens de heer R.C.Th. Ootjers, namens het CDA wethouder voor o.a. Kunst en Cultuur in de gemeente Zaanstad. Hij zou het niet erg vinden als de voormalige Ned. Hervormde Kerk in Zaandijk zou worden gesloopt. De Vereniging Zaans Erfgoed denkt daar toch iets genuanceerder over. Inmiddels hebben diverse Erfgoed Behoudverenigingen het initiatief van de vereniging ondersteund. In Zaandijker kerk door sloop bedreigd leest u de standpunten van de diverse betrokken partijen.
Door het overlijden van de eigenaar Piet Visser in 2006 dreigde er voor de stoomsleepboot ‘Scheelenkuhlen’ uit Zaandam een onzekere toekomst. In goed overleg werd het schip overgedragen aan ‘Stichting tot Behoud van het Stoomschip’. Met behulp van bemanningsleden van de beide andere schepen van de stichting is het de oude bemanning gelukt het schip in de vaart te houden. Op zondag 14 juni mocht ik, als opstapper, meevaren van Wormerveer naar Zaandam. Op Scheelenkuhlen herboren vindt u een sfeer- en beeldverslag van deze reis.
Aansluitend aan de voorjaarsvergadering van de Vereniging Zaans Erfgoed op 25 april 2009 kregen de leden een rondleiding door het Lassiecomplex aan de Veerdijk in Wormer. De rijstfabriek van Lassie is gevestigd in de voormalige rijstpellerij ‘Mercurius’. In de jaren negentig van de vorige eeuw zijn de panden van de voormalige rijstpellerij grondig en zeer vakkundig gerestaureerd. In Lassiecomplex heeft een voorbeeld funktie vindt u een beeldverslag van deze excursie.
Op 18 december 2007 werd in het Gemeenlandhuis in Edam een exemplaar van het boek “Zaankanters en het water” aangeboden aan mevr. J.M. de Vries, dijkgraaf van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In zijn toespraak op deze informele bijeenkomst gaf Jur Kingma een kijkje in de keuken van het schrijverscollectief .
Samenstelling: Cees Kingma